Audiohistoria
 Archiwum Historii Mówionej
Świadkowie
Przedstawiamy osoby, które zechciały podzielić się z nami swoimi wspomnieniami. Z ich relacji wybraliśmy po kilka wyrazistych opowieści. Są trzy sposoby dotarcia do interesujących Państwa materiałów: wyszukiwanie poprzez indeks nazwisk, tematów i projektów. Relację każdej z prezentowanych tu osób staraliśmy się uzupełnić o zdjęcia oraz notę biograficzną. Mamy nadzieję, że zachęci to Państwa do odwiedzenia Czytelni Multimedialnej Domu Spotkań z Historią, w której można wysłuchać całych, często wielogodzinnych relacji dźwiękowych. Informację o całości zbiorów AHM znajdą Państwo w zakładce PRZESZUKAJ ZBIORY.
 
Maria Grzędzielska
Urodziła się 7 grudnia 1906 r. w miejscowości Grzymałów pow. Skałat, w województwie tarnopolskim. Ojciec, Władysław Leon (zm. w 1925) z zawodu był sędzią, i politykiem, a także działaczem stron¬nictwa PSL-Piast i posłem na Sejm Ustawodawczy. Matka, Maria Ludwika z domu Wolff, zmarła w 1968.
W latach 1925-1931 Maria Grzędzielska studiowała filologię polską na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Po ukończeniu studiów pracowała, jako nauczycielka języka polskiego w różnych miejscowościach na Kresach Wschodnich.
Podczas II wojny światowej czynnie udzielała się w podziemiu niepodległościowym. Do ZWZ wstąpiła 15 listopada 1941 roku we Lwowie. Przy¬sięgę odebrał por. Andrzej Schmidt ps. "Marian". W Armii Krajowej Maria Grzędzielska pełniła funkcję łączniczki. Jej przełożonym był major Franciszek Domurat ps. "Sławiński". Pod koniec czerwca 1944 została zdekonspirowana na skutek zeznań in¬nego członka organizacji. Ukrywała się u sióstr sercanek aż do zajęcia Lwowa przez władze radzieckie.
Aresztowana została 20 czerwca 1945 r. w związku z zezna¬niami księdza Jana Mokrzyckiego. W więzieniu przy ul. Łąckiego we Lwowie siedziała od czerwca 1945 r. do lutego 1946 r. 8 czerwca 1946 roku Maria Grzędzielska otrzymała zaoczny wyrok ośmiu lat obozu.
Po ogłoszeniu wyroku została przewieziona najpierw do obozu przy ulicy Pełtewnej we Lwowie, w którym spędziła 3 tygodnie. Następnie została przetransportowana do obozu w Briance, w Zagłębiu Donieckim na terenie Ukraińskiej SRR. Pracowała tam m.in. w zakładzie budowlanym, w którym wyrabiało się cegły. Z powodu wyczerpania fizycznego i choroby została przeniesiona do obozu Brianka-Rudnik, w którym znajdował się poeta Jerzy Hordyński, współtowarzysz i przyjaciel Marii Grzędzielskiej podczas zesłania.
W obozie Brianka-Rudnik przebywała ponad półtora roku. Pod koniec sierpnia 1948 Maria Grzędzielska rozpoczęła podróż powrotną do Polski przez Charków, Mińsk, Baranowicze, aż do Brześcia. 30 września 1948 przyjechała do punktu repatriacyjnego w Białej Podlaskiej. Stamtąd udała się do rodzinnego miasta Krakowa.
Po powrocie do kraju Maria Grzędzielska pracowała jako nauczyciel akademicki, między innymi w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie, następnie w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Jej wojenna przeszłość - przynależność do AK i pobyt na zesłaniu - były w latach pięćdziesiątych przyczyną problemów z zatrudnieniem w szkolnictwie wyższym.

Projekt: Archiwum Wschodnie
Wywiad przeprowadził/a: Ryszard Hordejuk
Sygnatura nagrania: AW_I_0225
Miejsce nagrania: Lublin (Polska)
Data nagrania: 1988
Czas nagrania: 00h 31min
Język nagrania: polski
Opis nagrania: Maszynopis i dołączone kopie dokumentów. Informacja o relacji dostępna w Archiwum Ośrodka KARTA. Lata 1941-48. Działalność autorki w strukturach ZWZ-AK, aresztowanie przez Sowietów we Lwowie, pobyt w więzieniach, wywiezienie do łagru w okolicach Doniecka, życie codzienne w obozie do czasu zwolnienia i repatriacji.
 

© Copyright 2008 Audiohistoria - Archiwum Historii Mówionej